Hasta Hakları Kavramı her ne kadar herkes tarafından son yıllarda ortaya çıkmış bir yaklaşım gibi algılansa da aslında kökeni Antik Döneme kadar uzayan ve 20. Yüzyıl’a kadar çeşitli değişim ve gelişimler göstererek gelişen bir kavram.

Kendine ait yazılı kanunları, yönetmelikleri olması 1970’li yılları bulsa da, genel anlamda hekim – hasta ilişkilerini düzenleyen Hasta Hakları en temel insan hakları arasında, yapılan milletler arası antlaşmalarında katkısıyla (1981 Lizbon Bildirgesi, 1995 Bali Bildirgesi, 1997 İnsan Hakları ve Biyotip Sözleşmesi, 2002 Hasta Haklarına İlişkin Avrupa Statüsü vb.) yerini çoktan aldı.

“İnsan haklarının sağlık hizmetleri alanına yansıması” olarak tanımlanabilecek Hasta Hakları konusunda Türkiye’de de 1930’lı yıllardan bugüne kadar çeşitli alanlarda pek çok çalışma yapıldı. 1928 tarihli Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarz-ı İcrasına Dair Kanun bu alanda yapılan ilk düzenlemelerdendir. Bu düzenlemeyi 1960 tarihli Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve ardından pek çok kanun ve yönetmelik takip etti. Ancak Hasta Hakları alanındaki en kapsamlı çalışma 01.08.1998 tarihli “Hasta Hakları Yönetmeliği” oldu. Bu yönetmelik Avrupa Hasta Hakları Bildirgesiyle hemen hemen aynıydı.

1998 yılında yürürlüğe giren yönetmeliğe ek bazı düzenlemeler getiren “Sağlık Tesislerinde Hasta Hakları Uygulamalarına İlişkin Yönerge” 15.10.2003 tarihinde yayınlanarak bu alandaki bir takım boşlukların doldurulmasında etkili oldu. İlgili yönergeye ve yönetmeliğe Çarşamba Devlet Hastanesi’nin sitesinde yer alan (www.carsambadh.gov.tr) Hasta Hakları Birimi bölümünden bakılabilir.

Peki bu yönetmeliklerde belirtilen en temel hasta hakları nelerdi?
Bunları on madde halinde listelemek mümkün:
1- Hizmetten genel olarak faydalanma
2- Bilgilendirme ve bilgi isteme
3- Sağlık kuruluşunu ve personelini, seçme ve değiştirme
4- Mahremiyet
5- Reddetme, durdurma ve rıza
6- Güvenlik
7- Dini vecibeleri yerine getirebilme
8- İnsani değerlere saygı gösterilmesi, saygınlık görme ve rahatlık
9- Ziyaret ve refakatçi bulundurma
10- Müracaat, şikayet ve dava hakkı

Açıklamalarını daha sonraki yazılara bıraktığım bu on maddeyle, Sağlık Bakanlığı sadece bu yönetmelikle hastaların haklarını maddeler halinde listelemedi tabii ki, haklarını arama yolları da bu yönetmelikte yerini aldı. Bu kapsamda 100 yatak üstü her hastanede sorunlarınızı anlatabileceğiniz, önerilerde bulunabileceğiniz, şikâyetlerinizi iletebileceğiniz Hasta Hakları Birimleri oluşturuldu. Çarşamba Devlet Hastanesi bünyesinde de 03.10.2005 tarihinden itibaren poliklinik katında faaliyet göstermeye başlayan birim, eski uygulamalardan farklı olarak Bakanlığa bağlı olarak çalışıyor ve kendisine yapılan başvurularla ilgili incelemelerini hastane dışından üyelerin de bulunduğu bir Hasta Hakları Kurulu ile birlikte yapıyor. Ama hazırlanan tüm bu yönetmeliklere ve yönergelere, Çarşamba Devlet Hastanesi’nde açılan Hasta Hakları Birimi’ne rağmen yine asıl sorumluluk hastaneye gelen insanlarımıza düşüyor. Bu birimin aktif olarak faaliyet gösterebilmesi için tüm vatandaşların eksik gördükleri yanları ya da daha iyi olması için yapılabilecekleri, yazılı ya da sözlü olarak birime iletmesi gerekiyor. Birimin başarısı için aktif katılım şart. Ayrıca bu birim şikayet birimi gibi de algılanmamalı, çünkü burada amaç sağlık çalışanlarıyla hastaları karşı karşıya getirip bir mahkeme ortamı yaratmak değil amaç hastaların ve sağlık çalışanlarının daha sağlıklı bir ortamda ve daha uygun koşullarda bir araya gelmesini sağlamak. Bu ortamın oluşturulması içinde görülen eksikliklerle ilgili bilgi paylaşımı çok önemli.

Hastanemiz eski bina ile yeni binayı birleştiren tünelde iki poliklinik arasında bulunan Hasta Hakları Birimi’ni vatandaşlarımız bu çerçevede düşünmeli ve kendilerine ait bir yer gibi yaklaşmalı. Birime gelmek için herhangi bir şikayet ya da problem olması beklenmemeli, birim hastaların her dakika bilgi alabilecekleri, danışabilecekleri bir yer.